Door Richard Schijf

Een vrije val van ruim 2 meter zien te overleven!

Dát is de eerste opdracht die een babygiraffe krijgt als hij de baarmoeder verlaat: giraffemoeders bevallen namelijk staand.

Als de nieuwgeborene niets doet, treedt de dood binnen 1 seconde in. Dan knalt zijn hoofdje namelijk frontaal op de grond waarbij de nekwervels verbrijzelen. Uiteraard is dat niet meer verenigbaar met het leven. Maar hij doet wél wat; door instinct gedreven draait het girafje in de lucht naar zijn zij. Dit lichaamsdeel kan een grote botsingsimpact verhapstukken.

Door de megaklap is de net geboren giraffe wel enigszins versuft, maar veel tijd om dizzy te zijn is er niet. Een andere natuurdrift zorgt ervoor dat het beest snel in de benen komt. Op de loer liggen namelijk leeuwen. Een volwassen giraffe hoeft geen angst te hebben voor de koning van de jungle: een ferme trap en de schedel van de katachtige ligt in gruzelementen. Maar van een hulpeloos op de grond liggend girafje lust een troep leeuwen wel pap!

Snel in de ‘poten’ komen dus, luidt het devies. En wát voor een poten!

De poten van giraffen lijken oneindig lang. Samen met de lange nek, zijn het niet voor niets de langste landdieren. Bullen kunnen doorgroeien tot een hoogte van meer dan 6 meter, de vrouwtjes blijven daar iets onder. Als zo’n torenhoog gevaarte in beweging komt, lijkt het net alsof de giraffe in slow-motion beweegt. Iedereen herkent dat beeld wel. Naast stappen, bezit een giraffe nog een versnelling: galopperen. Dravende giraffen zul je nimmer spotten: deze ‘paardengang’ zit niet in hun voortbewegings-repertoire.

De ongekende afmetingen van giraffen houdt de gemoederen al eeuwen bezig. Hoe kon het gebeuren dat er een dier ontstond met zo’n verbluffend lange nek? Onder giraffe-professoren bestaat nog steeds geen consensus over dit thema. Darwinisten denken wél een verklaring te hebben. Onder de voorouders van de huidige giraffen, toen nog met een korte nek, ontstond voedselcompetitie. Een giraffe die bij toeval een langere nek had, had een duidelijk voordeel ten opzichte van een giraffe met een kortere nek, omdat hij bij de blaadjes kon die hoger aan de boom groeiden. Deze beesten kregen dus het meeste voedsel, verkeerden in een topconditie en hadden daardoor toegang tot de beste vrouwtjes. Het nageslacht kreeg weer net een langer nekje en had dus weer voordeel. En zo vond er een langzame transitie plaats van kortnekken naar langnekken. Op een bepaald moment hield de nekgroei op: de ondersteunende vitale lichaamsfuncties, zoals het cardiovasculaire stelsel, hadden hun grens bereikt.

Door hun enorme grootte zijn giraffen dus in staat om het gebladerte weg te vreten dat zich hoog in de boomkruinen bevindt. Acacia’s zijn hierbij favoriet. De acacia’s zijn niet bepaald blij met deze favoriete rol bij de reuzen van de savanne. De hoeveelheden blaadjes die giraffen wegvreten zijn namelijk gigantisch. Zij moeten dagelijks hun magen met meer dan 45 kilogram groenvoer volstorten om alle levensprocessen te kunnen laten verlopen.

De acacia’s zijn bovendien dubbel de klos. Want ook de waterbehoefte van giraffen wordt voor het leeuwendeel via de sappige blaadjes bevredigd. Daarnaast moeten giraffen ook gewoon drinken. De lange poten hebben grote voordelen bij het eten, maar veroorzaken grote nadelen bij het drinken. Waterdrinkende giraffen zien er een beetje spastisch uit. Ze moeten letterlijk door de benen: het lijkt wel of ze dan in de halve spagaat staan!

Om zijn vege lijf enigszins te redden tegen giraffe-vraat brengt de acaciaboom een heel arsenaal aan wapens in stelling. Op al deze vijandelijkheden probeert de giraffe passende antwoorden te vinden met als resultaat dat er een wonderbaarlijke wapenwedloop is ontstaan tussen beide kemphanen.

De eerste opgeworpen barricade vormen de stekelige doorns waarmee acacia-takjes zijn uitgerust. Deze vlijmscherpe stiletto’s doorboren normaal gesproken kinderlijk eenvoudig al het levend weefsel. Echter niet de ‘blaadjesplukmachine’ van giraffen. Giraffen oogsten het blad met hun tong. En wat voor een tong! Ruim een halve meter lang, granaat hard en bovendien uiterst flexibel. Kortom; ideaal om schadeloos tussen de messcherpe doorns te krullen om de sappige acaciablaadjes weg te vreten! Om bovendien te voorkomen dat de doorns de ogen van de giraffe raakt, is het beest gezegend met lange wimpers. Daarnaast hebben de ‘kijkers’ de capaciteit om onafhankelijk van elkaar te sluiten. Dus als een oog onverhoopt geraakt of bevuild wordt, kan deze tijdelijk gesloten worden.

Naast de doornige afweer kan de boom nog uit een ander vaatje tappen. Acacia’s beschikken namelijk over bodyguards. Wat zeg ik: een complete politiemacht. Een leger. Een mierenleger! De zogenaamde acaciamieren. Deze (letterlijk) tot de tanden bewapende insecten leven in symbiose met de boom. De mieren mogen hun honger stillen aan de plantensuikers. In ruil voor deze maaltijd moeten ze alles en iedereen de oorlog verklaren die aan de acacia durft te komen. Deze opdracht is niet aan dovemansoren gericht: als een giraffetong de blaadjes beroert, duiken er direct tientallen hysterisch bijtende mieren op het uitgestoken lichaamsdeel. Kunnen de doorns de giraffe niet verwonden, tegen de venijnige mierenbeten is het landzoogdier  minder goed bestand.

Maar dat is nog niet alles. Het wonderboompje kan ook nog chemische wapens inzetten. Als een acacia wordt aangevreten door een giraffe, verhoogt hij de productie van tannine, een bitter stofje. Voor de giraffe wordt de maaltijd er dan niet  smakelijker op. Bovendien pompt de acacia etheen de ether in: hét plantenstresshormoon. Hierdoor weten de omliggende acacia’s dat giraffen in de buurt zijn. Zij verhogen ook direct hun tannineproductie! Maar giraffen zijn slim: zij benaderen de bomen altijd tegen de wind in. Hierdoor kunnen de acacia’s elkaar niet tijdig waarschuwen voor de aanstormende vreetmachines!

Wil jij giraffen in Oeganda zien?

Ben je na dit verhaal nieuwsgierig geworden naar giraffes in het wild? In Oeganda vindt je de betrekkelijk zeldzame Rothschildgiraffe. Deze elegante giraffe met 3 tot 5 hoorns vind je in Lake Mburo National Park, Murchision Falls National Park en Kidepo Valley National Park. Er zijn verschillende reisorganisaties die rondreizen  door Oeganda aanbieden, soms in combinatie met de buurlanden Kenia en Tanzania. Tijdens zo een rondreis ga je zeker veel giraffes in het wild zien. Bekijk de verschillende reisaanbieders hier.

giraffen in Oeganda